دادخواست یا عریضِه[۱] به معنی دادخواهی کردن است و در اصطلاح حقوقی به آغاز اقامه دعوا از سوی خواهان علیه خوانده از طریق سیستم دادگستری گفته میشود. در بسیاری از مواد قانونی دادخواست به معنی برگه دادخواست استفاده میشود یعنی برگهای که شخص به وسیله آن دادخواهی خود را به دادگاه ارائه میکند.
دادخواست (در قدیم: عرضحال) شکایتی است که به مراجع قضائی به صورت نوشتاری یا گفتاری عرضه میشود. دادخواست وسیله رسمی احقاق حق است که از طریق مراجعه به دادگاهها صورت میگیرد. دادخواست نوشتاری بهوسیله برگهای به نام برگ دادخواست انجام میگیرد. دادخواست شکایت حقوقی است.[۲]
جهت ثبت سفارش تنظیم دادخواست بر روی لینک زیر کلیک فرمایید:
دادگاه نه فقط بعد از عرضه دادخواست از سوی افراد ذینفع، میتواند به دعوا رسیدگی کند و رسیدگی آن هم محدود به خواستهای خواهد بود که شخص در دادخواست اعلام کردهاست. دادخواستهای دریافتی باید به زبان فارسی (زبان رسمی ایران)، به صورت کتبی و بر روی برگهای چاپی ویژهای تهیه شود.
مشخصات خواهان (وکیل و نماینده قانونی در صورت وجود)، خوانده و خواسته در باید در دادخواست درج شود. درج نام و نام خانوادگی و اقامتگاه و امضا در دادخواست الزامی است و نبود آن باعث رد فوری دادخواست میشود. برگ دادخواست میتوانید همچنین دارای پیوستهایی باشد.
دادخواست نوعی درخواست است، اما هر درخواستی دادخواست نیست. دادخواست باید در قالب و فرم ویژهای به دادگاه عرضه میشود اما درخواستها (مثلاً درخواست تأخیر جلسه از دادگاه) شکل خاصی نداشته و هزینهای هم به آن تعلق نمیگیرد.
دادخواست همچنین با اظهارنامه تفاوت دارد. اظهارنامه وسیله رسمی مطالبه حق است که از سوی ادارهٔ ثبت اسناد یا دفاتر دادگاهها ابلاغ میشود، ولی دادخواست را از راه مراجعه به دادگاهها عرضه میکنند.
شهروندانی که قصد دارند برای نخستین بار در دادگاه علیه شخصی اقامه دعوا کنند، اطلاع ندارند که برای مطرح کردن این دعاوی میبایست چه اقداماتی انجام دهند و همین امر موجب سرگردانی آنها در مراجع قضایی و دادگاهها میشود. رسیدگی به دعاوی حقوقی در دادگستری مستلزم تقدیم دادخواست از طرف مدعی (خواهان) میباشد. (ماده ۴۸ قانون آئین دادرسی مدنی) دادخواست به دفتر دادگاه و در نقاطی که چندین شعبه وجود دارد، به دفتر شعبه اول تسلیم میگردد. دادخواست به برگه چاپی مخصوصی گفته میشود که درخواست خواهان در آن قید شدهاست یا به عبارت دیگر «دادخواست بیان ادعا نزد مراجع قضایی در اوراق مخصوص است». دادخواست را میتوان از محل فروش اوراق قضایی واقع در کلیه دادگستریها و مجتمعهای قضایی در سراسر کشور تهیه نمود. دادخواست اغلب حاوی نکات زیر میباشند:
- نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، اقامتگاه و در صورت امکان شغل خواهان
- در صورتی که دادخواست توسط وکیل تقدیم شود، مشخصات وکیل باید درج گردد.
- قید نشدن مشخصات یا ناقص بودن آن باعث رد دادخواست خواهان میگردد.
- نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده.
- تاریخ تقدیم دادخواست باید شمسی و با تمام حروف نوشته شود
- در صورت قید نشدن مشخصات یا ناقص بودن آن، دادگاه طی یک اخطاریه به خواهان فرصت میدهد تا نسبت به رفع نقص اقدام نماید در غیر این صورت دادخواست خواهان رد خواهد شد.
- تعیین خواسته و بهای آن مگر آنکه تعین بها ممکن نبوده یا خواسته «مالی» نباشد.
- خواسته یا مالی است یا غیرمالی.
- تعهدات یا جهاتی که به موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه میداند به طوری که مقصود واضح و روشن باشد.
- آنچه را که خواهان از دادگاه درخواست دارد (عنوان دادخواست)
- شرح دادخواست: ذکر ادله و وسایلی که خواهان برای اثبات ادعای خود دارد، از اسناد و نوشتهها، شهود و غیره.
- دادخواست و کلیه برگهای پیوست به آن باید در دو نسخه و در صورت تعدد مدعیعلیه به عده آنها علاوه بر یک نسخه باشد.
- امضای خواهان و در صورت عجز از امضا، اثر انگشت او.
دادخواست بر حسب مرحله دادرسی
دادخواست حسب آنکه در کدام مرحله دادرسی باشد انواع گوناگونی دارد:
{جهت ثبت سفارش تنظیم دادخواست بر روی لینک زیر کلیک فرمایید:}
۱- بدوی یا نخستین
که دادرسی به مفهوم اعم کلمه در این مرحله آغاز می شود و دعوای نخستین اقامه می شود . به آن دادخواست اصلی نیز گفته می شود.
۲- طاری
هر دادخواستی که در جریان دعاوی اقامه شده، تقدیم گردد. در صورت وحدت منشا یا ارتباط کامل دعوای اقامه شده با دعوای اصلی ،دادخواست طاری محسوب می شود که انواع ان عبارت اند از:
الف- دادخواست اضافی: دادخواستی است که به وسیله ی ان خواهان در ضمن رسیدگی ،دعوای دیگری علاوه بر دعوای قبلی مطرح کند
ب- متقابل: دادخواستی است که به وسیله ی ان خوانده اصلی در مقام دفاع ازخود علیه خواهان اصلی اقامه می کند
ج- جلب ثالث: دادخواستی است که شخص ثالثی به خواست یکی از دو طرف دعوا (خواهان و خوانده) به دادرسی جلب می گردد.
د- ورود ثالث: دادخواستی است که به وسیله ان شخص ثالثی که مدعی حقی برای خود یا برای تقویت یکی از اطراف دعوا (خواهان یا خوانده) است، وارد دادرسی میشود.
۳- واخواهی
این دادخواست برای خوانده ایی که در طول دادرسی در دادگاه حقوقی نخستین ( دادگاه عمومی شهرستان) حاضر نبوده و برای این خوانده ی غائب ، حکم غیابی صادر شده باشد.دادخواست واخواهی به خوانده غائب ،این حق را می دهد که به حکم دادگاه شهرستان اعتراض کند.
۴- دادخواست تجدید نظر
این دادخواست بعد از صدور حکم از دادگاه نخستین به خواهان یا خوانده دعوای نخستین یا هر دو، حق اعتراض و تجدیدنظر میدهد. دادخواست تجدیدنظر به دادگاه نخستین صادر کننده حکم تقدیم می شود و بعد از انجام تشریفات قانونی کل پرونده به یکی از شعب دادگاه تجدید نظر استان جهت بررسی دوباره ارسال می شود.
دادخواست اینترنتی
دادخواست اینترنتی یا آنلاین نوعی دادخواست است که از طریق صفحات وب با ثبت اطلاعاتی نظیر نام و ایمیل در یک فرم امضا میشود. اغلب پس از رسیدن تعداد امضاها به یک حد نصاب یا پایان زمان مقرر شده، متن دادخواست به خوانده جهت پیگیری ارسال میشود. اولین نمونه دادخواست اینترنتی در سال 1998 به موفقیت رسید و پس از آن پلتفرمهای اینترنتی مختلفی میزبان ثبت دادخواست و جمعآوری امضای الکترونیک شدند. امروزه وبسایت Change.org در مقیاس بینالمللی بزرگترین بستر انتشار دادخواستهای اینترنتی است. در ایران نیز وبسایت کارزار بزرگترین بستر جمعآوری امضای الکترونیک برای شهروندان ایرانی است.
دادخواست مربوط به پرونده ها و اموری است که در اصطلاح موضوع آنها کیفری نباشد ، برای مثال میتوان به دعاوی مطالبه وجه و فسخ قرارداد اشاره نمود.
مهمترین تفاوت پرونده های حقوقی و کیفری در نتیجه آنها نمایان می شود.
در پرونده های حقوقی مجازات های موضوع قانون مجازات اسلامی و قوانین مشابه وجود نداشته و در نهایت خوانده یا طرف دعوی در حدود خواسته خواهان محکوم میگردد.
در بسیاری از موارد نیز محکومیتی وجود ندارد و رای دادگاه صرفاً جنبه اعلامی خواهد داشت مانند تایید فسخ یا بطلان معامله!
از همین رو اولین و مهمترین موضوع جهت جلوگیری از اتلاف وقت ، صرفه جویی در هزینه و غیره ، تشخیص کیفری ، حقوقی یا خانوادگی بودن موضوع است که با توجه به آن دادخواست یا شکوائیه تنظیم خواهد شد.
مطابق ماده 48 قانون آیین دادرسی مدنی شروع رسیدگی در دادگاه مستلزم تقدیم دادخواست میباشد و مطابق ماده 51 همان قانون دادخواست میبایست به زبان فارسی و بر روی برگهای چاپی مخصوص شود که در ادامه ماده مذکور شرایط خاص و الزامات تنظیم دادخواست نیز عنوان شده که میبایست همگی رعایت شوند.
فراموش نکنید در بسیاری از امور شما فقط یک شانس برای پرونده خود خواهید داشت و در صورت عدم حصول نتیجه مورد نظر ، مجدداً همان موضوع را نمیتوانید مطرح نمایید.
در عریضه بازار به شما کمک میکنیم تا با بهره گیری از تجارب و تخصص وکلای پایه یک دادگستری در مسیری صحیح قرار بگیرید ، البته لازم به ذکر است همانگونه که در حرفه شریف وکالت تعهد به نتیجه ممکن نیست ، عریضه بازار نیز هیچ تعهدی نسبت به حصول نتیجه مورد نظر شما ندارد چرا که حصول نتیجه متاثر از عوامل بسیاری است.
جهت ثبت سفارش تنظیم دادخواست بر روی لینک زیر کلیک فرمایید:
نحوه تنظیم دادخواست
به موجب ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی، دادخواست، از جمله دادخواست الزام به تهیه مسکن مستقل یا مطالبه وجه باید به زبان فارسی و در برگه های چاپی مخصوص تنظیم شود و شامل موارد زیر باشد، در غیر این صورت، رای رد دادخواست صادر خواهد شد:
نام، نام خانوادگی، نام پدر، سن، اقامتگاه و در صورت امکان شغل خواهان.
تبصره - در صورتی که دادخواست توسط وکیل تقدیم شود، مشخصات وکیل نیز باید درج گردد.
نام، نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده.
تعیین خواسته و بهای آن، مگر آنکه تعیین بها ممکن نبوده و یا خواسته، مالی نباشد.
تعهداتی که به موجب آن، خواهان، خود را مستحق مطالبه می داند و باید مقصود واضح بیان شود.
آنچه که خواهان، از دادگاه درخواست دارد.
ذکر ادله و وسایلی که خواهان برای اثبات ادعای خود دارد، که شامل از اسناد و نوشته ها و اطلاع مطلعین و غیره، و اگر دلیل، شهادت شاهدان باشد، خواهان باید اسامی و مشخصات و محل اقامت آنان را به طور صحیح معین کند.
امضای دادخواست دهنده و در صورت عجز از امضاء، اثر انگشت او.
در ادامه، به بررسی نکاتی خواهیم پرداخت که اگر هر یک از موارد بالا رعایت نشود، ضمانت اجرا آن چه خواهد بود و خواهان برای رفع این موارد، باید چه اقدامی انجام دهد:
اگر خوانده (کسی که دعوا بر علیه او طرح شده است) مجهول المکان باشد، یعنی محل اقامت یا نشانی او، مشخص نباشد، برای ابلاغ دادخواست به خوانده، بایستی یک بار در روزنامه آگهی منتشر نمود و در صورتی که مراجعه ای صورت نگیرد ، دادگاه بصورت غیابی، حکم صادر می کند..
اگر خواهان ( کسی که دعوا را طرح می کند) یا محل اقامت او معلوم نباشد، به موجب ماده 56 قانون آیین دادرسی مدنی، ظرف دو روز از تاریخ رسید، به موجب قراری که مدیر دفتر دادگاه و در غیبت مشارالیه، جانشین او صادر می کند، دادخواست رد می شود.
تعیین خواسته و بهای آن نیز در صدور حکم بسیار اهمیت دارد. خواسته، به دو نوع مالی و غیر مالی تقسیم می شود؛ به عنوان مثال، در صورتی که از شخصی طلبی داریم ، بایستی میزان و مبلغ آن را در دادخواست قید نماییم. همچنین اگر مردی، همسرش منزل را ترک کرده است ، باید در قسمت خواسته، الزام به تمکین همسرش را قید کند.
دلایل و منضمات دادخواست، نیز نقش بسیار مهمی در صدور حکم دارد، که به عنوان ادله اثبات دعوی در امور حقوقی مورد استفاده قرار می گیرند. به عنوان مثال ، کپی برابر با اصل سند ازدواج ، شهادت شهود ، کارشناسی و سوگند ... می توانند جزء دلایل دادخواست باشد، که از طریق پیوست های دادخواست بایستی ارایه شوند .
در قسمت شرح دادخواست نیز توضیحات کلی در خصوص دادخواست و خواسته، توسط خواهان نوشته شده و دلایل و مستندات نیز مورد اشاره قرار می گیرند .
